Aizanoi Antik Kenti – Kütahya
Aizanoi Antik Kenti, Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesinde, Penkalas (Kocaçay) Irmağı’nın yukarı kesiminde yer alır. Antik kaynaklarda, kentin adının Azan adlı mitolojik kahraman ile Su Perisi Erato ve efsanevi Kral Arkas’ın birleşmesinden ortaya çıktığı belirtilir. Aizanoi, Efes, Bergama ve Side gibi antik kentlerle çağdaştır.
Tarihçe
Aizanoi, antik Frigya’ya bağlı Aizanitisler’in ana yerleşim merkeziydi. Kentin yüksek platosunda bulunan Zeus Tapınağı çevresinde yapılan kazılarda MÖ 3. binyıla ait yerleşim izleri ortaya çıkmıştır. Helenistik dönemde bölge, zaman zaman Bergama ve Bithynia’ya bağlı iken MÖ 133’te Roma egemenliğine girmiştir. Roma döneminde tahıl, şarap ve yün üretimiyle zenginleşen kentte kesin kentleşme bulgularına MÖ 1. yüzyıl sonlarından itibaren rastlanmaktadır. Aynı dönemde kentte ilk sikkeler basılmıştır.
Kent, en parlak dönemini MS 2. yüzyılda yaşamış ve bu dönemde birçok büyük yapı inşa edilmiştir. Erken Bizans döneminde piskoposluk merkezi olurken 7. yüzyıldan itibaren önemini yitirmiştir. Tapınak düzlüğü Orta Çağ’da bir hisara dönüştürülmüş, Selçuklular döneminde ise Çavdar Tatarları tarafından üs olarak kullanılmış ve bu nedenle bölgeye Çavdarhisar adı verilmiştir.
1824’te Avrupalı gezginler tarafından yeniden keşfedilen Aizanoi’de, 1926 yılında Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından ilk kazılar yapılmıştır. 1970 yılından bu yana düzenli kazılar devam etmektedir.
Kalıntılar ve Önemli Yapılar
Aizanoi’de görülebilecek başlıca yapılar şunlardır:
Zeus Tapınağı: Pseudodipteros planlı ve İon düzeninde Anadolu’daki en iyi korunmuş tapınaklardan biridir. MS 92’de yapımına başlanmış, Hadrian döneminde tamamlanmıştır. 35 x 35 metre podyum üzerine kuruludur ve akroterlerinde Tanrıça Kybele ve Zeus büstleri bulunur. Tapınağın altında Frig Tanrıçası Meter Steunene’ye adanmış bir yer altı cellası ve çatıya çıkan merdiven vardır.
Tiyatro ve Stadyum: Antik dönemde tek bir kompleks şeklinde inşa edilen yapılar, benzersiz bir mimari özelliktedir.
Macellum: MS 2. yüzyıla tarihlenen ve dünyanın ilk borsalarından biri kabul edilen ticaret borsa binasıdır. Duvarlarında İmparator Diocletian’ın enflasyonla mücadele yazıtları yer almaktadır.
Sütunlu Cadde, Köprüler ve Hamamlar: Kocaçay üzerinde beş köprüden ikisi ayakta kalmış, iki hamam ve sütunlu cadde günümüze ulaşmıştır.
Agora, Gymnasium ve Meter Steunene kutsal alanı gibi diğer yapı kalıntıları, kentin sosyal ve dini yaşamına ışık tutmaktadır.
Aizanoi, Roma döneminin önemli merkezlerinden biri olarak UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde (2012’den beri) yer almaktadır.
