AB'den hukuk devleti vurgusu: "AB fonlarıyla hukuk devleti ilkesi arasında bağ güçlendirilecek"
Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği'nde (AB) hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi amacıyla hazırlanan Hukukun Üstünlüğü Raporu'nun yeni sonuçlarını açıkladı. Komisyon, üye ülkelerde reformların genel olarak ilerlediğini ancak gelişmelerin ülkeler arasında eşit olmadığını ve bazı reformların beklenenden daha yavaş ilerlediğini bildirdi.
Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen ile Komisyon Üyesi Michael McGrath, rapora ilişkin açıklamalarında hukuk devletinin AB'nin refahı, güvenliği ve demokratik dayanıklılığının temel unsurlarından biri olduğunu vurguladı.
Virkkunen, siyasi kutuplaşmanın arttığı, demokratik kurumlar üzerindeki baskıların yoğunlaştığı ve dış tehditlerin büyüdüğü bir dönemde hukuk devletinin korunmasının her zamankinden daha önemli olduğunu belirtti.
Reformlarda ilerleme var ancak tablo eşit değil
Komisyonun değerlendirmesine göre, son bir yıl içerisinde birçok AB ülkesinde hukuk devleti alanında ilerleme kaydedildi ve çeşitli reformlar tamamlandı veya uygulamaya konuldu. Bununla birlikte, reformların hızı ve kapsamı ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor.
2025 yılında yayımlanan raporda yer alan tavsiyelerin yüzde 47'sinin, üye ülkeler tarafından o tarihten bu yana tamamen veya kısmen hayata geçirildiği bildirildi.
Komisyon Üyesi McGrath, raporun her yıl değişen önceliklere göre geliştirildiğini belirterek, hukuk devletinin yalnızca hukukçuları ve mahkemeleri ilgilendiren soyut bir kavram olmadığını, günlük yaşamda doğrudan karşılığı bulunduğunu ifade etti.
McGrath'a göre hukuk devleti; herkesin demokratik yollarla belirlenen kurallara eşit şekilde tabi olması, kamu kaynaklarının özel çıkarlar yerine vatandaşların yararına kullanılması ve gazetecilerin iktidarı denetleyerek toplumu bilgilendirebilmesi anlamına geliyor.
Rapor dört temel alana odaklanıyor
AB'nin Hukukun Üstünlüğü Raporu, üye ülkelerdeki gelişmeleri dört temel başlık altında inceliyor:
Yargı sistemleri
Yolsuzlukla mücadele mekanizmaları
Medya özgürlüğü ve çoğulculuğu
Kurumsal denge ve denetim mekanizmaları
Komisyon, raporun hazırlanması sürecinde her üye ülkede ulusal makamlar, yargı kurumları, sivil toplum kuruluşları ve diğer paydaşlarla yüzlerce görüşme gerçekleştiriyor.
Raporun aynı zamanda AB Konseyi'ndeki hukuk devleti diyaloğuna temel oluşturduğu, Avrupa Parlamentosu'ndaki tartışmalara katkı sunduğu ve vatandaşlar açısından şeffaflık ve hesap verebilirliği güçlendirdiği belirtildi.
Medya özgürlüğü için yeni yaklaşım
Komisyon, medya özgürlüğü ve çoğulculuğunun hukuk devletinin temel unsurları arasında bulunduğuna dikkat çekti.
Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası'nın (EMFA) yürürlüğe girmesiyle birlikte medya düzenleyicilerinin bağımsızlığı, devlet reklamlarının şeffaf ve adil dağıtılması, medya sahipliğinin şeffaflığı, kamu yayıncılarının bağımsızlığı ve gazetecilerin kaynaklarının korunması gibi alanlarda bağlayıcı kuralların uygulanmaya başladığı belirtildi.
Virkkunen, EMFA kapsamına giren konuların artık Hukukun Üstünlüğü Raporu'ndaki tavsiyeler yerine, yasanın uygulanması ve yaptırım mekanizmaları üzerinden takip edileceğini açıkladı.
Komisyonun önümüzdeki dönemde dijitalleşmenin hızlanması ve yerel haber kaynaklarının azalması gibi gelişmelerin medya özgürlüğü ve çoğulculuğu üzerindeki etkilerini daha sistematik şekilde izlemesi planlanıyor.
AB fonları ile hukuk devleti arasında daha güçlü bağlantı
Avrupa Komisyonu, AB bütçesinden sağlanan finansal desteklerle hukuk devleti ilkesi arasındaki bağlantının güçlendirilmesine yönelik yeni adımlar atılacağını açıkladı.
Virkkunen, Hukukun Üstünlüğü Raporu'ndaki tavsiyelerin, üye ülkelerin ulusal ve bölgesel ortaklık planları kapsamında hukuk devleti ve temel haklara ilişkin güvencelere uyumunun değerlendirilmesinde önemli bir unsur olacağını söyledi.
Bununla birlikte Komisyon, bir hukuk devleti tavsiyesi ile AB fonlarına erişim arasında otomatik bir bağlantı kurulmayacağının altını çizdi.
Bulgaristan, Macaristan ve Romanya'dan reform örnekleri
Rapor kapsamında bazı ülkelerde gerçekleştirilen reformlar olumlu örnekler arasında gösterildi.
Bulgaristan'da, Yüksek Yargı Konseyi'ndeki siyasi etkinin önlenmesine yönelik bir reformun kabul edildiği belirtildi.
Macaristan'da yeni yasaların şeffaflığı artırdığı ve yolsuzlukla mücadele için yeni araçlar oluşturduğu ifade edildi.
Romanya'da ise milletvekillerinin yasalarla ilgili olarak üçüncü taraflarla gerçekleştirdiği görüşmeleri kayıt altına almasını öngören yeni bir lobi düzenlemesinin yürürlüğe girdiği bildirildi.
AB'den yeni yolsuzlukla mücadele adımları
Komisyon, hukuk devleti mekanizmasını güçlendirmek amacıyla yıl sonuna kadar bir dizi yeni yolsuzlukla mücadele girişimi sunmayı planlıyor.
Bu kapsamda AB'nin Dolandırıcılıkla Mücadele Yapısı'nın gözden geçirilmesi, yeni bir AB Yolsuzlukla Mücadele Stratejisi hazırlanması ve Avrupa Kamu Savcılığı Ofisi'nin (EPPO) güçlendirilmesi gündemde bulunuyor.
Komisyon ayrıca Birliğin mali çıkarlarının korunmasına ilişkin düzenlemelerin uygulanmasını da değerlendirecek.
McGrath, hukuk devletinin demokrasinin temel unsurlarından biri olduğunu vurgulayarak, özgür ve bağımsız medyanın demokratik sistem için bir ayrıcalık değil, demokrasinin temel dayanaklarından biri olduğunu ifade etti.
AB Komisyonu, artan siyasi kutuplaşma, demokratik kurumlara yönelik baskılar, ekonomik belirsizlikler ve dış tehditler karşısında hukuk devletinin yalnızca korunması gereken bir ilke değil, aynı zamanda Avrupa'nın karşı karşıya olduğu sorunlara çözümün bir parçası olduğunu belirtti.
