Rusya'daki Novgorod Devlet Üniversitesi ve Rusya Bilimler Akademisi Okyanusbilim Enstitüsü'nden araştırmacılar, Doğu Arktik sularındaki mikroplastik kirliliğini takip etmek amacıyla çığır açan bir projeye imza attı. Microscan adı verilen bu yeni sistem, dünyanın en büyük kızılötesi spektrum veri tabanı olma özelliğini taşıyor. Proje, yapay zeka destekli modellerin okyanus ortamında polietilen ve polipropilen gibi plastik türlerini %96'nın üzerinde bir doğruluk payıyla ayırt etmesine olanak tanıyor.
Doğadan gelen gerçek veriler
Uzmanlar, veri tabanının 2020-2021 yılları arasında Beyaz, Barents, Kara, Doğu Sibirya ve Laptev denizlerinden toplanan 2.010 gerçek plastik parçacığından elde edildiğini belirtiyor. Yarım milimetre ile beş milimetre arasındaki bu parçacıklar, deniz ortamında zamanla aşınan ve biyolojik bir tabaka ile kaplanan gerçek örneklerden oluşuyor. Bu durum, laboratuvar ortamındaki saf plastiklerden farklı olarak, doğadaki gerçek kirlilik profilini yansıtması açısından büyük önem taşıyor.
Yapay zeka ile hızlanan analiz süreci
Mikroplastiklerin deniz ekosistemindeki davranışı, yoğunluklarına göre değişiklik gösteriyor. Bazı plastikler su yüzeyinde yüzerken, bazıları deniz tabanına çökerek uzun yıllar burada kalabiliyor.
Bugüne kadar araştırmacıların karşılaştığı en büyük engel, deniz suyunda yaşlanan ve kimyasal yapısı değişen plastiklerin tanımlanmasıydı. Microscan veri tabanı, yapay zeka modellerinin bu 'doğal' parçacıkları herhangi bir kimyasal işleme gerek duymadan tanımasını sağlayarak, saha çalışmalarında analiz sürecini ciddi oranda hızlandırıyor.
Bilimsel doğrulama ve gelecek vizyonu
Geliştirilen sistemde her bir parçacık, kızılötesi ışık altında incelenerek spektral eşleştirme, yapay zeka analizi ve uzman kimyagerlerin manuel kontrolleriyle üç aşamalı bir doğrulama sürecinden geçirildi. 'Yeni yaklaşımlar: Mikroplastiklerin insan ve çevre üzerindeki tehdidi' başlıklı bir mega hibe kapsamında yürütülen bu çalışma, Arktik bölgesindeki plastik kirliliğiyle mücadelede bilim dünyasına devrim niteliğinde bir araç sunuyor.
