İngiltere, Avustralya ve ABD adına Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu'nda yapılan açıklamada, AUKUS kapsamında Avustralya'nın nükleer enerjili denizaltı edinme planına yönelik eleştiriler reddedildi. İngiltere, söz konusu programın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ve uluslararası güvence sistemiyle uyumlu olduğunu savundu.
İngiltere Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan açıklamaya göre, İngiltere, Avustralya ve ABD adına Sonia Farrey tarafından 10 Eylül 2026'da Viyana'daki UAEA Yönetim Kurulu toplantısında konuşma yapıldı.
Açıklamada, Avustralya'nın AUKUS kapsamında konvansiyonel silahlarla donatılmış nükleer enerjili denizaltılar geliştirme kararının NPT'nin hükümleri ve ruhuyla uyumlu olduğu belirtildi.
İngiltere, ABD ve Avustralya'dan Çin'e tepki
AUKUS ortakları adına yapılan açıklamada, Çin'in UAEA Yönetim Kurulu'nda AUKUS'un denizaltı programına ilişkin gündem maddesini tekrar tekrar gündeme getirmesi eleştirildi.
Çin'in konu üzerinden siyasi bir anlatı oluşturmaya çalıştığı savunulan açıklamada, AUKUS faaliyetleriyle ilgili ortaya atılan bazı iddiaların temelsiz olduğu ve ortada bir uyum sorunu bulunuyormuş izlenimi oluşturulmaya çalışıldığı ifade edildi.
Açıklamada, Çin tarafından gündeme getirilen maddenin siyasi motivasyon taşıdığı ve bugüne kadar üzerinde uzlaşı sağlanamadığı öne sürüldü.
"UAEA'nın teknik yetkisi zayıflatılmamalı"
İngiltere, Avustralya ve ABD, UAEA'nın Avustralya'nın deniz nükleer tahrik programına ilişkin bağımsız teknik yetkisinin korunması gerektiğini savundu.
Açıklamada, UAEA Tüzüğü'nün kurumun üye ülkelerle güvence ve doğrulama düzenlemelerini doğrudan ve gizlilik içinde müzakere etmesine izin verdiği belirtildi.
AUKUS ortakları, siyasi müdahalelerin UAEA'nın bağımsızlığını ve teknik otoritesini zayıflatabileceği görüşünü dile getirdi.
AUKUS: "Uluslararası yükümlülüklerimize uyuyoruz"
Açıklamada AUKUS ülkelerinin uluslararası yükümlülüklerine uyduğu vurgulandı.
Bu kapsamda İngiltere, Avustralya ve ABD'nin;
NPT kapsamındaki yükümlülüklerine,
Rarotonga Antlaşması ve protokollerine,
Avustralya'nın UAEA güvence anlaşmalarına
uygun hareket ettiği savunuldu.
AUKUS ortakları ayrıca Avustralya'nın nükleer enerjili denizaltı programının kapsamlı güvence ve doğrulama tedbirlerine tabi olacağını belirtti.
Nükleer denizaltı programı ve NPT'nin 14. maddesi
Açıklamanın önemli bölümlerinden birini NPT kapsamında deniz nükleer tahrikine ilişkin düzenlemeler oluşturdu.
AUKUS ortakları, NPT'nin hazırlayıcıları tarafından deniz nükleer tahriki konusunun öngörüldüğünü savundu.
Açıklamada, UAEA'nın model Kapsamlı Güvence Anlaşması'nın (INFCIRC/153) 14. maddesinin, nükleer malzemenin deniz nükleer tahrikinde kullanılmasına olanak sağlayan özel hüküm olduğu belirtildi.
AUKUS tarafları, Avustralya'nın kendi güvence anlaşmasının da bu modele dayandığını ifade etti.
Açıklamada ayrıca, nükleer malzemenin nükleer silah amacıyla kullanılmaması ve ilgili güvence yükümlülüklerine uygun şekilde gerçekleştirilmesi şartıyla transferine NPT kapsamında izin verildiği savunuldu.
"UAEA Yönetim Kurulu devre dışı bırakılmayacak"
İngiltere, Avustralya ve ABD adına yapılan açıklamada, Avustralya ile UAEA Sekretaryası arasında 14. madde kapsamında bir düzenleme üzerinde anlaşılması halinde bunun UAEA Yönetim Kurulu'nun önüne getirileceği belirtildi.
Açıklamada, Yönetim Kurulu'nun devre dışı bırakılacağı yönündeki iddiaların kesinlikle gerçeği yansıtmadığı ifade edildi.
AUKUS ortakları, Avustralya'nın nükleer enerjili denizaltıları işletmeye hazırlanması konusunda UAEA Yönetim Kurulu'na düzenli olarak bilgi verildiğini de belirtti.
Avustralya'ya denizaltı desteği 2027'de genişleyecek
Açıklamada, İngiltere ve ABD denizaltılarının Avustralya'ya gerçekleştirdiği ziyaretlerin, Avustralya'nın nükleer enerjili denizaltıları güvenli ve emniyetli şekilde işletmeye hazırlanmasının önemli bir parçası olduğu belirtildi.
Submarine Rotational Force-West kapsamında yapılacak ziyaretlerin 2027'den itibaren önemli bir hazırlık mekanizması olacağı ifade edildi.
AUKUS ortaklarına göre bu ziyaretler, Avustralya'nın nükleer enerjili denizaltıları işletme, bakımını yapma ve güvenli şekilde yönetme kapasitesini geliştirmesine katkı sağlayacak.
AUKUS ortaklarından "şeffaflık" vurgusu
AUKUS'un 2021 yılında açıklanmasından bu yana ortak ülkelerin UAEA Yönetim Kurulu toplantılarında düzenli bilgilendirmeler yaptığı belirtildi.
Açıklamada, Çin ve diğer ülkelerden, daha önce UAEA'ya sunulan bilgileri incelemeleri ve yeni sorularını doğrudan AUKUS ortaklarına yöneltmeleri istendi.
İngiltere, Avustralya ve ABD, AUKUS konusunda UAEA ile açık ve şeffaf iletişimi sürdüreceklerini, gelişmeler hakkında Yönetim Kurulu'nu bilgilendirmeye devam edeceklerini ve UAEA Genel Direktörü'nün uygun gördüğü zamanlarda hazırlayacağı raporları desteklediklerini bildirdi.
AUKUS nedir?
AUKUS, Avustralya, Birleşik Krallık ve ABD arasında 2021 yılında oluşturulan üçlü güvenlik ve savunma ortaklığıdır. Anlaşmanın en dikkat çeken unsurlarından biri, Avustralya'nın nükleer enerjili ancak konvansiyonel silahlarla donatılmış denizaltılara sahip olmasını öngören denizaltı programıdır.
Program, nükleer silah edinilmesinden farklı olarak denizaltıların nükleer enerjiyle çalışmasına dayanıyor. Ancak nükleer malzemenin transferi ve kullanımına ilişkin güvence mekanizmaları nedeniyle UAEA bünyesinde teknik ve hukuki tartışmaların konusu olmaya devam ediyor.
