Dünyanın en büyük füzyon araştırma projesi olan ITER’de, reaktörün merkezini oluşturacak dev vakum kabının montajında önemli bir aşamaya gelindi. Avrupa’nın ürettiği vakum kabı sektörleri farklı üretim ve montaj aşamalarından geçerken, parçalar tokamak çukurunda bir araya getirilmeye devam ediyor.
Fransa’nın güneyinde inşa edilen ITER Tokamak Kompleksi’nde yürütülen çalışmalar, milimetrelik hassasiyet gerektiren dev montaj operasyonlarıyla ilerliyor. Otobüs büyüklüğündeki parçalar vinçlerle kaldırılarak hassas şekilde konumlandırılıyor.
5 bin 200 tonluk dev yapı
ITER’in vakum kabı, füzyon reaktörünün kalbini oluşturuyor. Paslanmaz çelikten üretilen torus biçimli yapı, füzyon reaksiyonunun gerçekleşeceği plazmayı barındıracak.
Yaklaşık 5 bin 200 ton ağırlığındaki vakum kabının çapı 19,4 metreye ulaşıyor. Yapı, toplam dokuz bölümden oluşuyor. Bu sektörlerin beşinin üretiminden Avrupa sorumlu.
Vakum kabının çevresindeki süperiletken mıknatıslar, plazmanın güçlü manyetik alanlarla hapsedilmesini sağlayacak.
Avrupa’nın 2 numaralı sektörü son aşamada
İtalya’nın Monfalcone kentindeki Westinghouse tesislerinde üretilen 2 numaralı sektör, imalatın son aşamasına ulaştı.
15’ten fazla şirketin tedarik zincirinde yer aldığı parçanın son işlemlerinde özel bir freze makinesi kullanılarak yüzeyleri işleniyor. Amaç, sektörün ITER için belirlenen son derece hassas geometrik gereklilikleri karşılamasını sağlamak.
Çalışmaların tamamlanmasının ardından sektörün koruyucu bir yapı içerisinde deniz yoluyla Fransa’nın güneyine gönderilmesi planlanıyor. Sevkiyatın Eylül ayında yapılması bekleniyor.
3 numaralı sektörde metal işleme tamamlandı
Mayıs ayında ITER sahasına ulaşan 3 numaralı sektör ise ölçüm çalışmalarından geçirildikten sonra özel ekipmanlarla döndürüldü.
Teknisyenler, sektörün kenarlarında hassas metal işleme çalışmaları gerçekleştirdi. Fazla metalin alınması ve düşük bölgelerin özel bir robot kullanılarak doldurulmasıyla sektörlerin birbirine kusursuz şekilde oturması hedeflendi.
Metal işleme çalışmalarının tamamlanmasının ardından sektörün bir sonraki durağı Assembly Hall, yani montaj salonu olacak.
9 numaralı sektör mıknatıslarla birleştiriliyor
Avrupa’nın 9 numaralı sektörü, montaj salonunda 22 metre yüksekliğindeki özel Sector Sub-Assembly Tools sistemlerinden birine yerleştirildi.
Vakum kabı sektörü, termal kalkan ve iki toroidal alan mıknatısının bir araya getirilmesiyle yaklaşık 1.200 ton ağırlığında bir sektör modülü oluşturuyor.
9 numaralı sektörün ikinci D şeklindeki dev mıknatısla birleştirilmesinin ardından yıl sonuna kadar tokamak çukuruna taşınması planlanıyor. Bu operasyonun 24 saatten uzun sürebilecek ağır kaldırma çalışmaları gerektirebileceği belirtiliyor.
4 numaralı sektöre 2 binden fazla destek kurulacak
Vakum kabının iç yüzeyinde ITER’in manyetik alanlarını takip edecek yüzlerce sensör bulunacak. Bu sensörler ve kablolar için sektörün iç yüzeyine 2 binden fazla küçük destek monte edilecek.
Mayıs ayından bu yana tokamak çukurunda bulunan Avrupa’nın 4 numaralı sektöründe çalışmalar bu aşamaya geldi. İşçilerin sektörün her noktasına ulaşabilmesi için iskeleler kurulurken, sensör ve kablo desteklerinin konumlandırılmasında üç boyutlu yazılım ve lazer teknolojilerinden yararlanılıyor.
5 numaralı sektör yerini aldı
Avrupa tarafından 2024’te teslim edilen 5 numaralı sektör de montaj sürecinde önemli bir aşamayı geride bıraktı.
Sektör, bu ay yalnızca birkaç santimetrelik son hareketle yerçekimi desteklerinin üzerine indirildi. Böylece parçayı daha önce taşıyan üst kiriş üzerindeki yük serbest bırakıldı.
ITER tamamen monte edildiğinde yaklaşık 23 bin tonluk ağırlığın bu destekler ve altındaki beton yapı tarafından taşınması bekleniyor.
Dokuz sektör tek bir dev torus oluşturacak
ITER’in vakum kabının dokuz sektörü tamamlandığında parçalar birbirine kaynaklanarak tek bir dev torus oluşturacak.
Tokamak çukuruna yukarıdan bakıldığında yapının karakteristik şekli şimdiden ortaya çıkmaya başladı. Ancak füzyon reaktörünün montajının tamamlanması için daha çok sayıda hassas operasyon gerçekleştirilmesi gerekiyor.
ITER’deki çalışmalar, füzyon enerjisinin ticari kullanımından önce bu teknolojinin bilimsel ve mühendislik açıdan uygulanabilirliğini ortaya koymayı amaçlayan dünyanın en kapsamlı projelerinden biri olarak devam ediyor.
