Slovenya’nın Elektronik Atık Projesine Avrupa’dan Dev Ödül: "LIFE Turn to e-circular" Zirvede
Avrupa Birliği'nin en prestijli çevre ödüllerinden biri olan 2026 LIFE Döngüsel Ekonomi ve Yaşam Kalitesi Ödülü, Slovenya'da yürütülen yenilikçi bir elektronik atık (e-atık) projesinin oldu. Ülke genelinde mevzuat, toplama altyapısı ve tüketici davranışları üzerine odaklanan proje, hedeflenen başarı kriterlerini katbekat aşarak büyük bir çevre zaferine imza attı.
Avrupa İklim, Altyapı ve Çevre Yürütme Ajansı (CINEA) tarafından 18 Haziran 2026'da duyurulan başarı hikayesi, AB'nin en hızlı büyüyen atık problemine karşı somut bir çözüm modeli sunuyor.
AB'de Yılda 10 Milyon Ton E-Atık Çöpe Gidiyor
Elektronik atıklar, doğru yönetilmediği takdirde içerdikleri tehlikeli maddeler nedeniyle hem çevre hem de insan sağlığı için ciddi riskler barındırıyor. Avrupa Birliği genelinde her yıl 10 milyon tondan fazla e-atık çöpe atılırken, bu cihazların %3'ünden daha azı yeniden kullanılıyor.
Bu devasa soruna odaklanan ve 5 yıl süren 2,2 milyon avro bütçeli "LIFE Turn to e-circular" projesi; Slovenyalı tüketicileri, özellikle de aileleri ve gençleri hedef alarak e-atık miktarını azaltmayı başardı. Projenin paydaşları arasında işletmeler, start-up'lar, medya kuruluşları ve hayır kurumları da yer aldı.
"Hâlâ İşe Yararım" Sloganıyla Değişim Başladı
Proje ekibi, "Hâlâ İşe Yararım" (I’m Still Useful) sloganı altında toplumsal farkındalığı artırmak ve güçlü bir e-atık toplama altyapısı kurmak için kolları sıvadı:
66 Yeniden Kullanım Köşesi: Slovenya genelinde insanların kullanmadıkları ama hâlâ çalışır durumdaki cihazlarını getirebilecekleri 66 adet "yeniden kullanım köşesi" kuruldu. Burada toplanan cihazlar yenilenerek ikinci el olarak satışa sunuldu.
Mobil Tamir Aracı: Proje ekibi, gezici bir tamir aracıyla tüm ülkeyi gezerek eskiyen ve bozulan ev aletlerine adeta yeniden hayat verdi.
Dijital Rehberlik: Cihazların bakımı ve onarımı için ipuçlarının paylaşıldığı bir Facebook grubu kuruldu. Ayrıca evde kendi cihazını tamir etmek isteyenler için "Itak, da se da!" (Elbette Yapabilirsin!) başlığıyla 102 adet YouTube videosu üretildi.
Eğitim ve Atölyeler: Tamir teknisyenlerini bir araya getiren buluşmaların yanı sıra, ülke genelinde 53 tamir atölyesi ve 13 "Tamir Kafesi" (Repair Café) açıldı. İşletme öğrencileri için start-up hafta sonları ve gençler için 25 eğitici atölye düzenlendi.
247 Ton Elektronik Cihaz Çöpe Gitmekten Kurtarıldı
Proje koordinatörü Emil Šehić, projenin başarısını şu sözlerle özetledi:
"Ürünlerin ömrünü uzatmaya, yeniden kullanım ve tamiri artırmaya, e-atık oluşumunu ise azaltmaya odaklandık. Farkındalık çalışmaları ve pilot çözümler sayesinde elektronik cihazların çok daha sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesine katkı sağladık. Eşya kütüphaneleri, yeniden kullanım merkezleri ve tamir kafeleri gibi döngüsel modellerin önünü açtık."
Projenin resmi olarak kapandığı 2024 yılı itibarıyla tüketici alışkanlıklarında gözle görülür bir değişim kaydedildi. Proje sayesinde tam 247 ton elektrikli ve elektronik ekipman çöpe gitmekten kurtarıldı. Bu sayede, yaklaşık 1.835 ton sera gazı emisyonunun önüne geçildi. Bu çevresel fayda, kabaca 70 şehir otobüsünün bir yıl boyunca trafikten çekilmesine eş değer bir etki yaratıyor.
Proje kapsamında geliştirilen atık yönetimi yönergeleri, Slovenya'daki yeniden kullanım merkezleri tarafından resmi olarak benimsendi ve ulusal çevre stratejilerine entegre edilmesi için bakanlık düzeyindeki yetkililerle paylaşıldı.
