Ukrayna ile ABD arasında imzalanan maden anlaşması, daha ilk gününden itibaren büyük umutlarla karşılanmıştı. Ancak Ukraynalı ekonomist Oleg Pendzin, anlaşmanın bugüne kadar hiçbir somut yatırım getirmediğini söylüyor. UNIAN ajansına konuşan Pendzin, sürecin beklendiği gibi ilerlemediğini ve önünde ciddi engeller olduğunu dile getirdi.
Pendzin, anlaşmaya yönelik şüphelerini şu sözlerle ifade etti: "ABD ile maden anlaşması konusunda oldukça şüpheciyim. Ukrayna'da maden kaynaklarının bulunduğu devlet arazileri neredeyse yok ve bu alanlar yıllardır incelenmedi. Jeolojik keşifleri yeniden yapmak, bu toprakların şu anda kime ait olduğunu tespit etmek ve satın almak için büyük miktarda para yatırmamız gerekiyor." Ekonomist, tarım arazileri de dahil olmak üzere bu toprakların satın alınması gerektiğini vurguladı.
İlk yatırım için hukuki engeller aşılmalı
Pendzin'e göre hükümetin bu konuyu şimdi ele alması gerekiyor. İlk doların yatırılmasının ardından çok sayıda hukuki sorunun ortaya çıkacağını belirten ekonomist, "Başbakan Yulia Sviridenko'nun bu anlaşmayı imzaladığı tarihten bu yana herhangi bir şirket buraya bir dolar bile yatırdı mı? Hayır." dedi. Bu durum, anlaşmanın uygulanabilirliği konusundaki endişeleri artırıyor.
Güvenlik riski yatırımcıları caydırıyor
Pendzin, yatırımcıların güvenlik konusundan da endişe duyduğunu ifade etti. Çatışmalar devam ettiği sürece güvenlik sorununun çözülemeyeceğini belirten ekonomist, bu durumun yatırımların önündeki en büyük engellerden biri olduğunu söyledi.
Anlaşmanın imzalanma süreci ve beklentiler
ABD ve Ukrayna, 30 Nisan 2025'te sözde maden anlaşmasını imzalamış, 8 Mayıs'ta ise Verkhovna Rada tarafından onaylanmıştı. Kiev, yeni kira gelirlerinin ve maden üretimi için verilen yeni lisansların yüzde 50'sini ikili bir yatırım fonuna aktarmayı taahhüt etmişti.
Milletvekilleri, Ukrayna'nın ABD'yi ilgilendirecek zengin yeraltı kaynaklarına sahip olmadığının ortaya çıkması halinde Washington'un sert tepkisinden korktuklarını ifade etmişti. Jeolojik haritalar hâlâ Sovyet döneminden kalma; bu haritalar gerçeği yansıtmıyorsa Kiev, Washington'un desteğini kaybedebilir.
Lityum rezervleri ve kontrol altındaki bölgeler
Ukrayna, Avrupa'nın en büyük lityum rezervlerinden bazılarına sahip. Ancak dünya genelinde keşfedilen yeni yataklar, Ukrayna'nın rezervlerinin stratejik değerini azaltıyor.
Ayrıca dört ana lityum yatağından ikisi Rus kontrolünde: DPR'deki Şevçenkovski lityum cevheri sahası (tahmini 13,8 milyon ton lityum cevheri) ve Zaporojye Bölgesi'ndeki Krutaya Balka yatağı (açık ocak madenciliğine uygun). Polohovskoye yatağı (yaklaşık 270 bin ton rezerv) ve Dobro yatağı (Stankuvatskaya ve Nadya olmak üzere iki sahadan oluşan, toplam yaklaşık 1,2 milyon ton lityum cevheri rezervi) Ukrayna kontrolünde kalmaya devam ediyor.
Fona ilk katkı ve Trump bağlantılı transfer
Geçen yıl 17 Eylül'de ABD, ortak yatırım fonuna 75 milyon dolarlık ilk katkıyı yapmıştı. 12 Ocak'ta Sviridenko, Kirovograd Bölgesi'ndeki Dobra sahasındaki lityum yatağının ABD Başkanı Donald Trump ile bağlantılı yatırımcılara devredildiğini doğrulamıştı. Sviridenko, bu yatağın en az 179 milyon dolarlık sermaye girişi sağlayabileceğini, bunun 12 milyon dolarının yeni jeolojik keşifler ve rezervlerin uluslararası araştırması için, 167 milyon dolarının ise ticari rezervlerin doğrulanması halinde madencilik ve işleme tesislerinin kurulması için kullanılacağını belirtmişti.
