Avrupa Merkez Bankası (ECB), Orta Doğu’daki çatışmanın ardından 2026’da yükselen akaryakıt fiyatlarının nasıl oluştuğunu ve ham petrol fiyatlarındaki değişimlerin pompa fiyatlarına nasıl yansıdığını analiz etti.
ECB’nin 31 Temmuz 2026 tarihli değerlendirmesine göre, akaryakıt fiyatları temel olarak ham petrol fiyatı, rafinaj maliyetleri ve marjları, dağıtım maliyetleri ve marjları ile vergilerden oluşuyor. Ham petrol fiyatlarındaki değişimler genellikle haftalar içinde akaryakıt fiyatlarına hızlı şekilde yansıyor.
Petrol fiyatındaki artış pompaya hızlı yansıyor
Orta Doğu’daki çatışmanın başlamasının ardından Brent petrolünün varil fiyatı mart ayında hızla yükselerek nisan başında 138 dolara kadar çıktı. Bu seviye, şubat sonundaki fiyatın yaklaşık iki katına denk geldi.
Motorin fiyatlarındaki artış ise ham petrol fiyatlarındaki yükselişi de aştı. Rafinaj sonrasındaki motorin fiyatı nisanda varil başına 197 dolara kadar yükseldi. Euro Bölgesi’nde motorinin litre fiyatı da şubat sonundaki 1,63 eurodan nisanın ilk haftasında 2,18 euroya çıktı.
ECB’ye göre ham petrol fiyatındaki litre başına 0,10 euroluk artış, normal koşullarda vergi öncesi pompa fiyatında da yaklaşık 0,10 euroluk yükselişe neden oluyor. Ancak nihai tüketici fiyatındaki yüzdesel değişim, vergiler ve diğer sabit maliyetler nedeniyle ham petrol fiyatındaki değişim kadar yüksek gerçekleşmiyor.
Pompa fiyatının önemli bölümü vergilerden oluşuyor
ECB analizinde akaryakıt fiyatının farklı bileşenlerinin petrol fiyatındaki değişimlere aynı ölçüde tepki vermediği belirtiliyor.
Ham petrolün motorin litre fiyatına katkısı 2021’den bu yana Euro Bölgesi’nde ortalama yaklaşık 0,47 euro seviyesinde bulunurken, şubat ayının son haftasında rafinaj maliyetleri ve marjların katkısı 0,13 euro oldu. Ancak enerji şoku sırasında bu kalem önemli ölçüde arttı.
Motorinde litre başına alınan özel tüketim vergisi ise 2021’den bu yana Euro Bölgesi genelinde ortalama 0,52 euro seviyesinde. Benzinde bu tutar yaklaşık 0,66 euro olarak hesaplanıyor.
Katma değer vergisi ise vergi öncesi tüketici fiyatı ve özel tüketim vergisi üzerinden belirli bir oranla uygulanıyor. ECB’ye göre KDV, pompa fiyatının yaklaşık altıda birini oluşturuyor.
Bu nedenle ham petrol fiyatında yüzde 10’luk bir yükselişin akaryakıt pompa fiyatında otomatik olarak yüzde 10’luk artış anlamına gelmediği vurgulanıyor.
Rafinaj marjları fiyat artışını büyüttü
2026’daki enerji şokunda yalnızca ham petrol fiyatları değil, rafinaj maliyetleri ve marjları da akaryakıt fiyatlarını yukarı çekti.
Hürmüz Boğazı’ndaki kapanmanın küresel rafinaj kapasitesinin önemli bir bölümünü etkilemesiyle rafine petrol ürünlerinin ihracatında ciddi düşüş yaşandı. ECB, 2026’nın ikinci çeyreğinde küresel rafine ürün ihracatının günlük yaklaşık 4,5 milyon varil azaldığını belirtiyor. Bu arz sıkışıklığı, motorinde rafinaj maliyetleri ve marjlarının şubattaki aylık ortalama 0,10 eurodan mart ayında 0,26 euroya yükselmesine neden oldu.
Temmuz ayında çatışmaların yeniden şiddetlenmesiyle rafinaj maliyetleri ve marjları yeniden rekor seviyelere yaklaştı. Temmuzun ilk üç haftasında bu kalemin motorin fiyatına katkısı 0,35 euro, benzine katkısı ise 0,23 euro oldu. ECB, mevcut vadeli fiyatlara göre rafinaj marjlarının ağustos ayında zirve yapmasının, ardından gerileyerek 2027 sonunda litre başına yaklaşık 0,16 euro seviyesine inmesinin beklendiğini aktardı.
Petrol ucuzladığında fiyatlar aynı hızda düşmeyebilir
ECB, petrol fiyatlarının gerilediği dönemlerde akaryakıt fiyatlarının aşağı yönlü hareketinin daha yavaş gerçekleşebileceğine ilişkin bulgulara da dikkat çekti.
Hürmüz Boğazı’nın 18 Haziran-11 Temmuz dönemindeki kısa süreli yeniden açılması sırasında ham petrol fiyatları önemli ölçüde gerilerken, motorin fiyatları da düşüş gösterdi. Ancak stokların yenilenme süresi, petrol fiyatındaki değişimin kalıcı olup olmadığına ilişkin belirsizlik ve rekabet koşulları nedeniyle pompa fiyatlarının aşağı yönlü tepkisinin daha yavaş olabileceği belirtiliyor.
Akaryakıt fiyatları enflasyonu da etkiliyor
ECB’nin değerlendirmesine göre enerji fiyatlarındaki şok, Euro Bölgesi enflasyonuna da doğrudan yansıdı.
Yakıt kaleminin etkisiyle enerji grubunda ölçülen HICP enflasyonu, şubat ayında yüzde eksi 3,1 seviyesinden mayıs ayında yüzde 10,8’e yükseldi. Haziran ayında ise yüzde 8,5’e geriledi.
ECB, 2026’daki gelişmelerin akaryakıt fiyatlarının yalnızca ham petrol maliyetlerinden oluşmadığını gösterdiğini belirtiyor. Ham petrol fiyatlarının yanı sıra rafinaj kapasitesi, arz-talep dengesi, dağıtım maliyetleri ve vergiler de tüketicinin pompa fiyatını belirleyen temel unsurlar arasında yer alıyor.
