Birleşik Krallık Atom Enerjisi Kurumu (UKAEA), füzyon enerjisinin ticarileştirilmesi çalışmalarında kritik bir atama gerçekleştirdi. MIT'de füzyon enerjisi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dennis Whyte, UKAEA Group'un yeni CEO'su oldu. Whyte, görevine 2026 sonbaharında başlayacak.
Birleşik Krallık, geleceğin enerji teknolojileri arasında gösterilen nükleer füzyon alanındaki çalışmalarını güçlendirmeye hazırlanıyor. UKAEA tarafından yapılan açıklamaya göre, uluslararası açık bir işe alım sürecinin ardından Prof. Dennis Whyte, kurumun yeni Üst Yöneticisi (CEO) olarak atandı.
Whyte'ın görevi, Birleşik Krallık'ın füzyon enerjisini ticari ölçekte uygulanabilir hale getirme hedefinde önemli bir döneme denk geliyor. Yeni CEO'nun; füzyon araştırma ve geliştirme çalışmalarını yönetmesi, teknolojilerin ticarileştirilmesini hızlandırması, sanayi ve uluslararası ortaklıkları geliştirmesi ve bilimsel yeniliklerin somut ekonomik çıktılara dönüştürülmesine öncülük etmesi bekleniyor.
Füzyon araştırmalarına 2,5 milyar sterlinlik yatırım
Birleşik Krallık hükümeti, 2025 yılında füzyon enerjisi araştırmaları, geliştirme ve inovasyon faaliyetleri için 2030'a kadar olan beş yıllık dönem kapsamında 2,5 milyar sterlinlik bütçe ayıracağını açıklamıştı.
Whyte, bu yatırımın Birleşik Krallık'ın füzyon teknolojilerindeki küresel konumunu güçlendirmesi ve aynı zamanda yeni istihdam, inovasyon ve sanayi kapasitesi oluşturması sürecinde önemli bir rol üstlenecek.
UKAEA'nın halen 4 farklı merkezde 2 bin 600'den fazla çalışanı bulunuyor. Kurumun önemli araştırma merkezlerinden biri olan Culham Kampüsü ise füzyon enerjisi araştırmaları ve inovasyonu açısından dünyanın önde gelen merkezleri arasında yer alıyor.
MIT'den İngiltere'ye uzanan füzyon kariyeri
Prof. Dennis Whyte, Massachusetts Institute of Technology'de (MIT) yürüttüğü çalışmalarla füzyon enerjisi alanında uluslararası tanınırlık kazandı.
Whyte'ın araştırmaları arasında yüksek sıcaklıkta çalışan süperiletken mıknatıslar, radyo frekanslı ısıtma sistemleri, modüler montaj ve bakım için sökülebilir mıknatıslar ile ısı yönetimini geliştirmeye yönelik sıvı daldırmalı blanket teknolojileri bulunuyor.
Bugüne kadar 390'dan fazla bilimsel makale ve çalışma yayımlayan Whyte, MIT ile Commonwealth Fusion Systems (CFS) tarafından yürütülen SPARC projesinin kurucuları arasında yer alıyor.
Whyte ayrıca 2018 yılında MIT bünyesindeki araştırmalardan doğan bir spin-off olarak kurulan CFS'nin kurucu ortakları arasında bulunuyor. Şirket, füzyon enerjisi teknolojilerini ticari hale getirmeyi amaçlıyor.
2024 yılında ise MIT araştırmalarından ortaya çıkan ekonomik ve yatırım modellerini uygulamak amacıyla Rutherford Energy Ventures'ın kurucuları arasında yer aldı.
STEP programında prototip füzyon santrali hedefi
UKAEA bünyesinde yer alan UK Fusion Energy Ltd'nin de yeni dönemde önemli bir rol üstlenmesi bekleniyor.
Kasım 2024'te UKAEA'nın iştiraki olarak kurulan şirket, Birleşik Krallık'ın STEP programını hayata geçirmekle görevlendirildi. Program kapsamında Nottinghamshire bölgesindeki West Burton'da bir prototip füzyon enerji santralinin tasarlanması ve inşa edilmesi hedefleniyor.
STEP'in temel amacı, ticari füzyon enerjisinin önünü açacak bir prototip santralde net pozitif enerji üretiminin gösterilmesi.
JET'in mirası MAST Upgrade ile devam ediyor
UKAEA'nın füzyon alanındaki geçmişi 70 yılı aşkın bir döneme uzanıyor. Kurum, özellikle Culham'da faaliyet gösteren Joint European Torus (JET) tesisiyle küresel füzyon araştırmalarında önemli bir konum elde etti.
40 yılı aşkın süre faaliyet gösteren JET, çok sayıda dünya rekoruna imza atarken, 2023 sonuna kadar döteryum ve trityum yakıtları kullanılarak yüksek güçte sürdürülebilir füzyon gösteriminin gerçekleştirildiği en önemli tesislerden biri oldu.
UKAEA bugün çalışmalarını MAST Upgrade küresel tokamak tesisi üzerinden sürdürüyor. Tesiste, geleceğin daha kompakt ve maliyet açısından daha verimli füzyon santrallerinin geliştirilmesi açısından kritik kabul edilen plazma egzozu ve aşırı ısı yönetimi gibi sorunlar araştırılıyor.
"Birleşik Krallık'ın dünya liderliğini güçlendirecek"
Birleşik Krallık Enerji Bakanı Michael Shanks, Whyte'ın atanmasının ülkenin füzyon alanındaki liderliğini güçlendireceğini belirtti.
Shanks, Whyte'ın uzmanlığının füzyon araştırmaları ve inovasyonundaki Birleşik Krallık konumunu daha da ileri taşıyacağını ve yeni dönemde yatırımların nitelikli istihdam, inovasyon ve ekonomik büyümeyi destekleyeceğini ifade etti.
UKAEA Yönetim Kurulu Başkanı Bernard Taylor da uluslararası kapsamda yürütülen kapsamlı bir arama sürecinin ardından Whyte'ın CEO pozisyonu için en güçlü aday olarak belirlendiğini söyledi.
Taylor, Whyte'ın hem füzyon bilimi ve mühendisliği hem de ticari füzyon santrallerinin geliştirilmesi konusunda geniş deneyime sahip olduğunu vurguladı.
Whyte: "Bilimsel titizliği girişimcilik tutkusu ile birleştirmek gerekiyor"
Görevi devralacak Prof. Dennis Whyte ise UKAEA'ya katılmaktan büyük heyecan duyduğunu belirterek, kurumun ticari füzyon enerjisi geliştirme konusunda güçlü bir plana sahip olduğunu söyledi.
Whyte, MIT'deki çalışmalarında yalnızca bilim insanları değil, aynı zamanda yenilikçi girişimciler yetiştirmeye odaklandığını belirterek, teknolojik ilerlemenin bilimsel titizlik ile girişimcilik yaklaşımının birleşiminden doğduğunu ifade etti.
Kanada doğumlu olan ve uzun yıllardır ABD'de yaşayan Whyte, ailesiyle birlikte Birleşik Krallık'a taşınmayı sabırsızlıkla beklediğini açıkladı.
Whyte ayrıca Oxford Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Bölümü'nde misafir profesör olarak görev yapacak. Bu görevle birlikte İngiltere'deki akademik araştırma, eğitim ve inovasyon çalışmalarına da katkı sunması bekleniyor.
Birleşik Krallık'ın füzyon stratejisinin merkezinde yer alacak Whyte'ın liderliğindeki UKAEA, önümüzdeki dönemde bilimsel araştırmaların ticari füzyon teknolojilerine dönüştürülmesi, STEP programının ilerletilmesi ve ülkenin küresel füzyon enerjisi yarışındaki konumunun güçlendirilmesine odaklanacak.
