Yemen’in efsanevi limanı Mocha: Kahvenin dünyaya açılan kapısı
Yemen’in güneybatısında, Kızıldeniz kıyısında yer alan Mocha (Al-Mukha), yüzyıllar boyunca dünya kahve ticaretinin kalbi oldu. Adını Avrupa dillerine veren kent, tarihsel önemiyle bugün hâlâ dikkat çekiyor.
Mocha, Yemen’in Tihame kıyı ovasında, iki burun arasında yer alan sığ bir koyun başında kurulmuş tarihi bir liman kenti olarak biliniyor. Uzun yıllar Arabistan’ın en önemli ticaret merkezlerinden biri olan Mocha, özellikle kahve ihracatıyla küresel ölçekte ün kazandı. “Mocha” kelimesi, Yemen yaylalarında yetiştirilen Coffea arabica türü yüksek kaliteli kahvenin eş anlamlısı hâline geldi.
Kahvenin dünyaya yayıldığı liman
Kentin 14. yüzyılda kurulduğu ve kahvenin Arabistan’da yayılmasını sağlayan Müslüman din âlimi Şeyh Şadilî ile ilişkilendirildiği kabul ediliyor. 15. yüzyıldan itibaren Mocha’nın başlıca ihraç ürünü kahve oldu. Avrupa ve Orta Doğu pazarlarına gönderilen Yemen kahvesi, kenti küresel ticaret ağlarının merkezine taşıdı.
yüzyıl boyunca Hintli ve Mısırlı tüccarların düzenli olarak uğradığı Mocha’da; İngilizler, Hollandalılar, Danimarkalılar ve Fransızlar ticari temsilcilikler kurdu. Özellikle Hollandalılar, 1614–1738 yılları arasında kentte etkin bir ticaret ağı oluşturdu.
Osmanlı dönemi ve gerileme süreci
Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan Mocha, 1636’da Yemen imamı I. Muhammed el-Muayyad’a teslim edildi. 17. ve 18. yüzyılın başlarında refah içinde olan kent, zamanla siyasi çekişmeler ve küresel ticaret dengelerindeki değişim nedeniyle gerilemeye başladı.
Hollandalıların Java Adası’nda kahve plantasyonları kurması ve Güney Amerika’da kahve üretiminin yükselişi, Mocha’nın ticari önemini azalttı. İngilizlerin 1839’da ticari üslerini Mocha’dan Aden’e taşıması ise kentin kaderini belirleyen adımlardan biri oldu.
Nüfus hızla azaldı
1800’lerin başında yaklaşık 20 bin nüfusa sahip olduğu tahmin edilen Mocha’nın nüfusu, 1930’larda bin kişiye kadar düştü. Kentteki birçok kamu binası, konut ve cami zamanla harabeye döndü. Kum fırtınaları ve yetersiz su kaynakları da bu gerilemede etkili oldu.
1965’te tamamlanan ve Taʿizz üzerinden Sana’ya uzanan modern yol ile kent yeniden ulaşım ağına bağlandı. Liman, 1980’li yıllarda sınırlı iyileştirmelerden geçse de yalnızca küçük gemilere hizmet verebiliyor. Mocha’nın nüfusu 2004 verilerine göre 10 bin 428 olarak kayıtlara geçti.
Tarihi miras ayakta kalma mücadelesi veriyor
Bugün Mocha, geçmişteki görkeminden uzak olsa da dünya kahve tarihinin simge şehirlerinden biri olarak önemini koruyor. Harap durumdaki yapıları ve sakin limanıyla kent, hem Yemen’in ticari geçmişine hem de küresel kahve kültürünün doğuşuna tanıklık eden nadir merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.
