İngiltere hükümeti, asbest ve toz kaynaklı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybeden çalışanların yakınlarına yönelik tazminat uygulamasını değiştirdi. 31 Ekim 2026 itibarıyla yürürlüğe giren düzenlemeyle, çalışanların tazminat başvurusu yapamadan hayatını kaybetmesi durumunda ailelerine artık tam tazminat ödenecek.
Asbest kaynaklı hastalıklar nelerdir?
Asbest, geçmişte özellikle inşaat ve sanayi sektörlerinde yalıtım ve yangına dayanıklı malzeme üretiminde kullanılan lifli bir mineraldir. Asbest içeren malzemelerin hasar görmesi veya işlenmesi sırasında havaya karışan mikroskobik liflerin solunması, ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Bu hastalıkların başında mezotelyoma ve asbestozis geliyor. Mezotelyoma, çoğunlukla akciğerleri çevreleyen zarda gelişen bir kanser türüdür. Asbestozis ise solunan asbest liflerinin akciğer dokusunda kalıcı hasar ve yara dokusu oluşturmasıyla ortaya çıkan, nefes almayı zorlaştıran kronik bir akciğer hastalığıdır.
Asbest maruziyeti ayrıca akciğer kanserine ve akciğer zarında kalınlaşma gibi rahatsızlıklara da yol açabilir. Bu hastalıkların belirtileri, maruziyetten yıllar hatta onlarca yıl sonra ortaya çıkabilir.
Yakınlara yapılan düşük ödemeler sona erdi
İngiltere Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı (DWP), asbest ve toz kaynaklı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybeden çalışanların ailelerine yönelik tazminat sisteminde değişikliğe gitti.
Yeni düzenleme öncesinde, hak sahibi çalışan tazminat başvurusunda bulunamadan hayatını kaybederse yakınlarına, çalışanın alabileceği tutardan daha düşük ödeme yapılıyordu. 2025 yılında bu kapsamda hastalara ortalama 17 bin 700 sterlin ödenirken, başvuru yapamadan hayatını kaybedenlerin yakınlarına yapılan ortalama ödeme yaklaşık 10 bin 700 sterlinde kalmıştı.
31 Ekim 2026'da yürürlüğe giren yeni uygulamayla bu fark ortadan kaldırıldı. Böylece hayatını kaybeden çalışanın hak kazanacağı tazminatın tamamı, şartları sağlayan yakınlarına ödenecek.
60 yaşındaki hak sahipleri için ödeme 56 bin 656 sterline çıkıyor
Yeni düzenlemenin etkisi, 2008 Diffuse Mesothelioma Scheme kapsamında verilen örnekle ortaya konuldu.
Düzenleme öncesinde, 60 yaşındaki bir çalışan için belirlenen 56 bin 656 sterlinlik tazminatın, kişi başvuru yapamadan hayatını kaybettiğinde yakınlarına 24 bin 526 sterlin olarak ödenmesi öngörülüyordu. Yeni uygulamayla hak sahibi yakınlar da 56 bin 656 sterlin alabilecek.
1979 tarihli Pnömokonyoz ve İşçi Tazminatı Yasası kapsamındaki ödemelerde de aynı ilke uygulanacak. Buna göre, 60 yaşında ve yüzde 31-40 arasında iş göremezlik değerlendirmesi bulunan bir çalışanın alabileceği 34 bin 62 sterlinlik tazminat, çalışan başvuru yapamadan hayatını kaybettiğinde yakınlarına da aynı tutarda ödenecek. Önceki uygulamada bu tutar 21 bin 11 sterlinle sınırlıydı.
Yılda yaklaşık 300 aile yararlanacak
İngiltere hükümeti, değişiklikten yılda yaklaşık 300 ailenin yararlanmasını bekliyor. Düzenlemenin yıllık maliyetinin ise 2 milyon ile 6 milyon sterlin arasında olacağı tahmin ediliyor.
Sosyal Güvenlik ve Engellilik Bakanı Sir Stephen Timms, düzenlemeye ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Losing a loved one to an asbestos-related disease is devastating. Families should not then face a financial penalty because of that loss.”
Timms, yeni uygulamanın uzun süredir devam eden adaletsizliği sona erdireceğini ve zor bir dönemden geçen ailelere daha fazla destek sağlayacağını belirtti.
Düzenleme uzun yıllar süren kampanyaların ardından geldi
Değişiklik, Asbestos Victims Support Group Forum UK gibi kuruluşların ve parlamenterlerin uzun yıllar süren kampanyalarının ardından hayata geçirildi.
Düzenleme, eylül ayında yasama sürecine sunulan mevzuatın ardından yürürlüğe girdi. Ayrıca tazminat sistemlerine ilişkin bağımsız bir hukuki incelemede önerilen değişiklikler arasında, yakınlara yapılan ödemelerin eşitlenmesi ve tazminat hesaplamalarında kullanılacak “ilgili tarih” kavramının netleştirilmesi de yer aldı.
İngiltere Sağlık ve Güvenlik İdaresi (HSE) Düzenleme Direktörü Jane Lassey, asbest kaynaklı hastalıkların geçmişteki maruziyetlerin etkisiyle çalışanları ve ailelerini etkilemeye devam ettiğini belirterek, önceliklerinin gelecekteki zararları önlemek olduğunu ifade etti.
Kuzey İrlanda'da Topluluklar Bakanlığı tarafından yürütülen benzer tazminat programında da ilerleyen dönemde aynı yönde değişiklik yapılması bekleniyor.
Yeni düzenleme geriye dönük uygulanmayacak
Yeni yasa, 31 Ekim 2026 tarihinden itibaren yapılan yeni hak sahibi yakın başvurularını kapsıyor. Düzenleme kapsamında geçmişte yapılmış başvurular için geriye dönük ödeme yapılmayacak.
Söz konusu tazminat programları, işyerinde maruz kalınan toz nedeniyle hastalanan çalışanlara veya onların yakınlarına, işverenden tazminat alınamadığı durumlarda toplu ödeme yapılmasını öngörüyor. Bu durum, işverenin artık faaliyet göstermediği vakaları da kapsıyor.
