Dizi dekoru “tarihi eser” sanıldı: Hayali okçuya akademik makale yazıldı
İstanbul’da bir çocuk dizisi için hazırlanan dekorun “tarihi eser” sanılarak tescillenmesi ve ardından bu nesne üzerinden hayali bir Osmanlı okçusu yaratılması, akademi dünyasında tartışma yarattı.
İSTANBUL – Tozkoparan İskender adlı çocuk dizisinin 2019 yılında çekimleri sırasında hazırlanan ahşap dekor, yıllar sonra “menzil taşı” zannedilerek resmi kayıtlara geçti. Olay, Tuzla’da gerçekleşti.
İddiaya göre iki araştırmacı, çekim alanında bırakılan dekoru Osmanlı dönemine ait bir menzil taşı olarak değerlendirdi. Söz konusu obje, 26 Şubat 2025’te İstanbul 5 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından görüşülerek tarihi eser olarak tescillendi.
Daha sonra koruma ve konservasyon işlemleri için İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi’ne götürüldü.
Hayali okçu “bilimsel makale” konusu oldu
Süreç bununla da sınırlı kalmadı. Dekor üzerinden hazırlanan bir akademik makalede “Tozkoparanlı İskender” adıyla hayali bir Osmanlı okçusu kurgulandı.
Karadeniz Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan çalışmada, bu kurgusal karakterin Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşadığı, seferlere katıldığı ve Yeniçeri Ocağı’na girdiği öne sürüldü. Makalede ayrıca sözde okçunun rekorlar kırdığı ve adına menzil taşları dikildiği iddia edildi.
Eleştiri makalesiyle ortaya çıktı
Söz konusu çalışma, daha sonra akademik çevrelerden sert eleştiriler aldı. 2026 yılında yayımlanan bir başka makalede, söz konusu “bilimsel” çalışmanın hataları tek tek ortaya kondu.
Eleştiriyi kaleme alan Dr. Şükrü Seçin Anık, olayın popüler kültür kaynaklı bilgi kirliliğinin akademik çalışmalara nasıl yansıyabileceğini gösterdiğini belirtti. Anık, dizi dekorunun aslında projeye danışmanlık sürecinde hazırlandığını ve dizinin bölümlerinde açıkça görülebildiğini ifade etti.
Ayrıca gerçek menzil taşlarının mermerden yapıldığına dikkat çeken Anık, bu tür bir hatanın uzmanlara danışılması halinde kolaylıkla önlenebileceğini vurguladı.
“Trajikomik bir örnek”
Yaşananları “trajikomik” olarak nitelendiren uzmanlar, akademik yayın süreçlerinde denetim mekanizmalarının önemine işaret etti. Olay, hem kültürel miras tescil süreçleri hem de akademik yayıncılık açısından dikkat çekici bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Dizide yer alan Tozkoparan İskender karakteri ise kurgusal bir kahraman olarak tanıtılmış, olağanüstü yeteneklere sahip genç bir okçu olarak ekranlara yansıtılmıştı.
