Avrupa Birliği’nden Güvenilir Yapay Zekaya Dev Yatırım: HaDEA Destekli 6 Kritik Proje Tanıtıldı
Yapay zeka teknolojilerinin ve multimodal (çoklu modlu) sistemlerin hızla gelişmesi; sağlık, endüstri, finans ve meteoroloji gibi birçok sektörde devrim yaratırken, şeffaflık, güvenilirlik ve hesap verebilirlik gibi kritik soruları da beraberinde getiriyor. Avrupa Sağlık ve Dijital Yürütme Ajansı (HaDEA), yapay zekanın toplumsal değerlerle uyumlu ve güvenli bir şekilde inşa edilmesi amacıyla Horizon Europe (Ufuk Avrupa) programı kapsamında fonladığı 6 büyük projeyi duyurdu.
"Güvenilir Yapay Zeka" ilkelerini teoriden pratiğe dökmeyi amaçlayan bu 6 yenilikçi proje, Uluslararası Mühendislik, Teknoloji ve İnovasyon Konferansı'nda (ICE2026) düzenlenecek özel bir çalıştayda deneyimlerini paylaşacak. İşte Avrupa'nın yapay zeka geleceğine yön verecek o projeler:
AIXPERT: Açıklanabilir ve Esnek Yapay Zeka Ajanları
AIXPERT, altyapısı ne olursa olsun farklı yapay zeka modellerini tek bir çatı altında toplayabilen, duruma göre uyarlanabilir bir yapay zeka ajan platformu geliştiriyor. Gerçek zamanlı insan geri bildirimlerini temel modellerle (foundation models) birleştiren proje; yapay zekayı daha anlaşılır, şeffaf ve otonom hale getirmeyi hedefliyor.
Uygulama Alanları: Sağlık, işe alım, imalat, eğitim ve yaratıcı endüstriler.
EXTRA-BRAIN: İnsan Beyninden İlham Alan Enerji Cimrisi Ağlar
Geleneksel derin öğrenme modellerinin yüksek enerji ve veri tüketimine meydan okuyan EXTRA-BRAIN, gücünü hesaplamalı sinir biliminden alıyor. İnsan beyninin seçici dikkat, paralel işleme ve az veriyle öğrenme gibi mekanizmalarını yapay zekaya entegre eden proje, yüksek enerji verimliliğine sahip beyin benzeri ağlar tasarlıyor.
Uygulama Alanları: Otonom robotların algılama sistemleri, dijital finans ve telekomünikasyon ağlarında kaynak yönetimi.
FAITH: Uçtan Uca Güvenilirlik Ekosistemi
Yapay zekada güvenilirlik yönetimini parça parça olmaktan çıkarıp sistematik bir ekosisteme dönüştürmeyi amaçlayan FAITH, bütünsel bir değerlendirme çerçevesi sunuyor. Proje; veri hazırlığından algoritmik tasarıma, canlıya alımdan izleme ve yönetişime kadar yapay zekanın tüm yaşam döngüsünü denetliyor ve bir sektördeki güvenilirlik bilgisinin diğerine aktarılmasını sağlıyor.
Uygulama Alanları: Robotik, eğitim, medya, ulaşım, sağlık, aktif yaşlanma ve sanayi.
HumAIne: İnsan ve Yapay Zeka Ortaklığı
HumAIne, dinamik ve kuralları net olmayan ortamlarda insan ile yapay zekanın güvenli bir şekilde iş birliği yapabilmesi için nöro-sembolik yapay zeka ve aktif öğrenme tekniklerini kullanıyor. Standartlara dayalı bir referans mimari geliştiren proje, yapay zekanın kararlarını insanlar için yorumlanabilir ve şeffaf kılarken, federatif (dağıtık) sistemlerdeki veri belirsizliklerini çözüyor.
Uygulama Alanları: Sağlık, hassas tarım ve endüstri.
TRUMAN: Siber Saldırılara ve Yanlılığa Karşı Kalkan
TRUMAN projesi, yapay zeka sistemlerinin siber güvenlik, veri gizliliği ve taraflılık (adil olmama) tehditlerine karşı direncini artırmaya odaklanıyor. Veri toplama aşamasından modelin konuşlandırılmasına kadar her adımı koruma altına alan proje, yeni nesil saldırı türlerine karşı özel savunma mekanizmaları ve kullanıcılar için risk açıklama kılavuzları geliştiriyor.
Uygulama Alanları: Pazarlama, BT güvenliği, finans ve sağlık.
TURING: Fizik Kurallarını Bilen Yapay Zeka
Mevcut yapay zeka modellerinin "kara kutu" (tahminlerin nedenini açıklamayan) yapısını kırmayı hedefleyen TURING, fizik kurallarına duyarlı bir üretken yapay zeka çerçevesi inşa ediyor. Hava durumları, okyanus akıntıları veya türbülans gibi karmaşık fiziksel fenomenleri simüle eden proje, belirsizlikleri azaltarak yüksek güvenilirlikte sonuçlar üretiyor ve az veriyle yeni görevlere hızla adapte olabiliyor.
Uygulama Alanları: Nükleer enerji, yüksek enerji fiziği ve meteoroloji.
