Dünya, toprağın kaybı ve çölleşmeyle mücadele ederken Rize'den çıkan bir çözüm, Moğolistan'ın başkenti Ulan Bator'da uluslararası arenada ses getirdi. Rize Belediyesi'nin çay işleme atıklarını ekonomiye kazandıran Çaydalı projesi, Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi'nin 17. Taraflar Konferansı'nda (COP17) dünyanın farklı ülkelerinden gelen katılımcılara sunuldu.
17-28 Ağustos 2026 tarihleri arasında düzenlenen ve "Toprağı İyileştir, Umudu Yeşert" temasını taşıyan COP17, 197 ülkenin temsilcilerini bir araya getirdi. Hükümet yetkilileri, bilim insanları, çiftçiler ve sivil toplum kuruluşlarının yanı sıra yerel yönetimlerin de katıldığı konferansta, Türkiye Pavilyonu'nda tanıtılan Çaydalı projesi, yerel bir tarımsal atığın nasıl ekonomik ve çevresel değere dönüştürülebileceğinin somut örneği olarak gösterildi.
Atığın dönüşümü uluslararası oturumda anlatıldı
Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı ile Türkiye Kömür İşletmeleri'nin düzenlediği "Toprak İyileştirici Uygulamalar" oturumunda, Rize Belediyesi'nin projesi detaylı şekilde ele alındı. Tarım yazarı Mine Ataman'ın moderatörlüğünde gerçekleşen sunumda, çay atıklarının sıfır atık yaklaşımıyla nasıl değerlendirildiği uluslararası katılımcılarla paylaşıldı.
Rize'nin Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi'nde kurulan tesiste çay lifleri çeşitli işlemlerden geçirilerek mangal kömürü, sıvı gübre, çay sirkesi ve kedi kumu gibi ürünlere dönüştürülüyor. Üretim sürecinde ortaya çıkan ısı ve metan gazından enerji elde edilirken, tesisin çatısındaki güneş panelleri de elektrik üretimine katkı sağlıyor.
Tek atıktan birden fazla değer
Çaydalı projesini öne çıkaran en önemli özellik, çay atığının yalnızca tek bir ürüne dönüştürülmemesi. Çay lifi; toprak besleyici sıvı ürün, mangal kömürü, çay sirkesi ve enerji gibi farklı alanlarda değerlendirilerek döngüsel ekonominin bir parçası haline getiriliyor. Özellikle Çaydalı markalı çay sirkesinin, kahverengi kokarca ile mücadelede başarılı sonuçlar vermesi projenin tarımsal etkisini de gözler önüne seriyor.
Proje, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık yaklaşımının yerel ölçekteki güçlü örneklerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu yönüyle hem çevresel sürdürülebilirliğe hem de ekonomik kalkınmaya katkı sağlıyor.
Yerel çözüm, küresel pazara açılıyor
Projenin ekonomik boyutu da dikkat çekiyor. Tesiste üretilen mangal kömürü Almanya ve Gürcistan gibi ülkelere ihraç edilirken, organik gübre de yurt içi ve yurt dışı pazarlarda talep görüyor. Rize Belediyesi'nin Çay Lifinden Mangal Kömürü ve Enerji Üretim Tesisi, 2025 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen Verimlilik Proje Ödülleri'nde "Sürdürülebilir Üretim Yöntemlerinde Verimlilik" kategorisinde Türkiye ikinciliği elde etmişti.
Çaydalı projesinin COP17'de öne çıkan en önemli yönü, atık yönetimi ile toprak sağlığı arasında doğrudan bir bağ kurması. Bir yandan milyonlarca kilogram çay işleme atığının çevreye bırakılmasının önüne geçilirken, diğer yandan bu atığın içindeki değer ekonomik ürünlere dönüştürülüyor. Bu yaklaşım, konferansın ana gündem maddeleri arasında yer alan arazi tahribatının önlenmesi, toprak sağlığının geliştirilmesi ve döngüsel ekonomi hedefleriyle de örtüşüyor.
Ulan Bator'daki bu sunum, Rize'nin çay bahçelerinden çıkan bir atığın, dünyanın geleceği için konuşulan toprağın hikâyesine nasıl dönüştüğünü gösterdi. Çaydalı'nın verdiği mesaj ise oldukça net: Atık diye baktığınız şey, doğru teknoloji ve doğru akılla toprağın, ekonominin ve geleceğin hammaddesi olabilir.
